Stare odmiany

Różnorodność spożywanych przez ludzi pokarmów pochodzenia roślinnego zmniejszyła się na przestrzeni lat z ok. 2 000 do zaledwie 180 gatunków. Jest to główną przyczyną zwiększającego się zainteresowania dawnymi odmianami roślin rolniczych.

Stare odmiany i gatunki roślin charakteryzują się wysoką odpornością na choroby i małymi wymaganiami glebowymi. Są bogatym źródłem składników odżywczych i mogą stanowić bazę do hodowli nowych odmian roślin.

Dawne odmiany roślin uprawnych są dobrym rozwiązaniem dla obszarów, gdzie intensywna uprawa nie jest możliwa ze względów ekonomicznych oraz w przyjaznych dla środowiska gospodarstwach ekologicznych.

Poniżej można znaleźć materiały przybliżające stare odmiany roślin oraz ukazujące możliwości ich wykorzystania.

Przydatne witryny:

Fasola Niepodległości, Polska fasola z Orzełkiem

Pierwsza wzmianka o Fasoli Niepodległości pochodzi z 1923r. ze spisu produktów regionalnych i tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa. W okresie zaborów za jej uprawę groziły surowe kary, ponieważ była uważana przez zaborców za symbol polskości. Uprawiano ją więc w ukryciu, dzięki czemu przetrwała do czasów niepodległych. W 2010 roku fasola niepodległościowa została wpisana na listę produktów tradycyjnych MRiRW.

Fasola występuje w różnych kształtach i kolorach. W Krajowym Centrum Roślinnych Zasobów Genowych znajdują się dawne odmiany i populacje miejscowe zebrane na terenie Polski.

POLZIE 98-119

Populacja lokalna zebrana podczas ekspedycji w miejscowości Kolsko woj. lubuskie. Nasiona ze znamieniem „orzełka” są zdeponowane w KCRZG w radzikowie pod numerem akcesyjnym 180813. Jest to poulacja w typie odmiany fasoli pod nazwą SZEW-1 (nr akcesyjny 249969), wpisanej na listę produktów tradycyjnych MRiRW w 2010r. „Polska Fasola z Orzełkiem”.

RABA

Odmiana fasoli karłowej wczesna, plenna, drobnonasienna, wyhodowana w IHAR-PIB

FS 3093

Linia o bordowych nasionach, wczesna, plenna, otrzymana w IHAR-PIB.

Materiały dzięki uprzejmości dr. L. Borosa oraz mgr A. Wawer

Dawne odmiany grodkowickie wypadają bardzo dobrze w porównaniu z odmianami współczesnymi. Wykazują duże wartości zdolności kiełkowania: od 91 do nawet 97%. Oceny ich stanu przed zimą i po zimie wynoszą 9 – oceniane w skali dziewięciostopniowej, w której 1 oznacza stan najgorszy, a 9 najlepszy. Jest to bardzo ważne, zwłaszcza jeśli chodzi o przezimowanie w naszym klimacie, gdzie zimy bywają srogie i brak jest pokrywy śnieżnej. Dawne odmiany wykazują dość dużą odporność na mączniaka (6-7 w skali dziewięciostopniowej). Cechuje je duża wysokość roślin i mało sztywna słoma, przez co są one podatne na wyleganie, które utrudnia zbiór. Ich ocena technologiczna wykazuje wysoką zawartość glutenu i białka, a plon jest stabilny.

 

Dawne odmiany polskich pszenic z krótim opisem:
EGIPCJANKA

Pochodzenie odmiany: Ostka Grodkowicka × Square head Grodkowicka

Jest to pszenica ozima sprzed 1936r. Wysokość roślin wynosi około 140cm. Ma ościsty, gładki, biały, luźny kłos o długości 83 mm i białe, długie ziarno (6,94 mm). Zawartość glutenu wynosi około 29%, natomiast zawartość białka około 13%. W 2016 r plonowanie kształtowało się na poziomie 3,61kg/10m2. W przeciągu lat 2014-2016 MTZ wynosiło około 40g.

BLONDYNKA

Pochodzenie odmiany: Ostka Grodkowicka × Square head Grodkowicka

Jest to pszenica ozima, która zaczęła być uprawiana w okresie międzywojennym. Uprawę zakończono w 1968r. Posiada ościsty, gładki, biały kłos (74mm) i czerwone średnie lub krótkie ziarno (6,32 mm). Plonowanie w 2016 roku wynosilo 3,89 kg/10m2, natomiast MTZ 39,13g. Odmiana przenicy zawiera około 30% glutenu oraz 13% białka.

OSTKA GRUBOZIARNISTA GRODKOWICKA

Pochodzenie odmiany: Ostka Grodkowicka × Square head Grodkowicka.

Jest to pszenica ozima, którą zaczęto uprawiać po 1930r. Uprawę zakończono w 1965r. Posiada ościsty, gładki, czerwony, luźny kłos o długości 77mm i czerwone, długie ziarno (6,99mm). Zawiera około 27% glutenu i 13% białka. Plonowanie na przestrzeni 2014- 2016 roku kształtowało się na poziomie 4,39- 4,34kg/10m2.

OSTKA GRODKOWICKA

Pochodzenie odmiany: z pszenicy rumuńskiej zaaklimatyzowanej w Małopolsce pod nazwą Ostki Galicyjskiej.

Jest to pszenica ozima o ościstym, gładkim, czerwonym, luźnym kłosie o długości 91 mm i czerwonym, długim ziarnie (7,03 mm). Odmiana zawiera ok. 25% glutenu oraz ok. 12% białka. W 2016 r plonowanie wyniosło 3,79kg/10m2, natomiast MTZ 40,1g.

NADWIŚLANKA

Pochodzenie odmiany: Ostka Grodkowicka × Square head Grodkowicka

Jest to pszenica ozima sprzed 1936r. Wysokość roślin wynosi około 130cm. Ma ościsty, gładki, średnio zbity kłos o długości około 72mm i czerwone, krótkie ziarno (6,19mm). W 2016 r odnotowano 42,82g MTZ, natomiast plonowanie wyniosło 4,27kg/10m2. Pszenica zawiera około 26,8% glutenu oraz 12,4% białka.

Materiały dzięki uprzejmości mgr Agnieszki Rachwalskiej oraz mgr. inż. Stanisława Placka (dyrektora Zakładu Doświadczalnego Grodkowice).

Dawne odmiany kukurydzy w Krajowym Centrum Roślinnych Zasobów Genowych

W KCRZG znajdują się polskie odmiany populacyjne kukurydzy, które uprawiane były w latach 50 i 60-tych ubiegłego wieku. Są to odmiany mieszańcowe, dlatego nie występuje u nich efekt spadku plonu w kolejnym pokoleniu. Pozwala to na rozmnażanie nasion w obrębie gospodarstwa, co powoduje, że są one korzystnym rozwiązaniem dla gospodarstw ekologicznych.

Wielkopolanka

Wyhodowana przez Zygmunta Tomaszewskiego i Aleksandrę Brodowską. Powstała w wyniku krzyżowania materiału wyjściowego Małopolanki z mieszańcem kukurydzy zwykłej pochodzenia amerykańskiego (W25 X 15). Hodowlę tej odmiany prowadzono w Stacji Hodowlano-Badawczej w Przebędowie. Rośliny o wysokości 155-200 cm. Kolba osadzona średnio wysoko, zwisająca, stożkowata, średnio długa, zwykle o 12-14 rzędach ziarna, wierzchołek całkowicie zaziarniony, osadka gruba, biała. Ziarno żółte, o bezbarwnej okrywie owocowo nasiennej, łopatowate i poprzecznie owalne, nieco spłaszczone. Ciężar 1000 ziaren 350-400 g.

Dar Północy

Odmiana wyprowadzona z amerykańskiej odmiany North Western Dent. Hodowlą tej odmiany zajmowała się stacja Hodowlano – Badawcza IHAR w Brudzyniu. Łodyga średniej wysokości, duża skłonność do krzewienia. Ziarno ciemnoczerwone z żółtą koronką. Może być traktowana jako odmiana ozdobna.

Wigor

Wywodzi się z odmiany amerykańskiej Wisconsin 25, zaaklimatyzowanej przez T. Olbrychta i W. Nadwyczawskiego. Hodowlą tej odmiany zajmowała się Stacja Hodowlano – Badawcza IHAR w Bąkowie. Łodyga wysoka, osadzenie kolby nad ziemią również wysokie. Ziarno płaskie, klinowate, ułożone w 16 – 18 rzędach. Barwa ziarna: żółtopomarańczowa.

Bąkowska

Tzw. pękająca odmiana kukurydzy, świetnie nadaje się na popcorn.

 Przebendowska biała

Została wyhodowana przez Z. Tomaszewskiego i A. Brodowską. Powstała przez aklimatyzowanie i krzyżowanie – jako mieszaniec wieloliniowy (R-3 X 157) i (U-14 X 213). Odmiana plenna, średniowczesna. Okres wegetacji wynosi 140 – 160 dni. Łodyga wysoka. Ziarna są lekko spłaszczone, barwy białej.

Materiały dzięki uprzejmości dr Romana Warzechy i mgr M. Żurek